Jerzy Topolski - Wprowadzenie do historii.pdf

(48800 KB) Pobierz
JERZY
TOPOLSKI
WPROWADZENIE
<
-
HISTORII
W YDAW NICTW O PO ZN A Ń SK IE
Jerzy Topolski
WPROWADZENIE
DO HISTORII
Wydawnictwo Poznańskie • Poznań 1998
© Copyright by Jerzy Topolski 1998
© Copyright by W ydaw nictw o Poznańskie sp. z o.o.
Poznań 1998
Redakcja i korekta: M agdalena Owczarzak
Redaktor techniczny: Jacek Grześkowiak
Projekt okładki: Jacek Pietrzyński
ISBN 83-86138-80-7
W ydaw nictw o Poznańskie sp. z o.o.
61-701 Poznań, ul. Fredry 8
Naświetlanie: „SCRIPTUS" sp. z o.o.
61-614 Poznań, ul. Łuczanow ska 9
Druk i oprawa: Zakład Poligraficzny ABEDIK
61-311 Poznań, ul. Ługańska 1
SPIS TREŚCI
W stęp ........................................................................................................
Co to jest historia? Czy przeszłość jest jedna i czy ma kształt? . . . .
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
7
9
10
12
14
Dwa rozumienia historii i czy rzeczywiście dw a?....................
Co to jest narracyjne tworzenie (malowanie) przeszłości? . . .
„Wszystkiego" z przeszłości nie da się opowiedzieć..............
Różne rozumienia przeszłości w historiografii. „Wielkie
te o rie "...............................................................................................
16
Od woluntaryzmu do determ inizm u..........................................
18
Historycy a proponowane rozumienia przeszłości.................
20
Kształt przeszłości a koherencja narracji historycznej...........
24
Minimalna charakterystyka przeszłości. Konstruować prze­
szłość nie znaczy ją tworzyć...........................................................
26
Źródła historyczne nie są zwierciadłem, w którym „odbija się"
przeszłość. Jak je wykorzystywać? ........................................................
1. Źródła historyczne nie „odbijają" przeszłej rzeczywistości, nie
są także jej „śladam i"....................................................................
2. Informacje potencjalne i efektyw ne..........................................
3. Informacje mówiące bezpośrednio i pośrednio o faktach (inte­
resujących historyka)....................................................................
4. Informacje źródłowe pośrednie i bezpośrednie oraz informa-
q'e źródłowe adresowane i nieadresowane...............................
5. Główne linie krytyki źródeł: „wyłuskiwanie" informacji bazo-
33
34
37
39
43
5
wych („odsiewanie" interpretaq'i i retoryki). Twórcza rola
h isto ry k a.......................................................................................
Czy historiografia jest literaturą i sztuką? Logika, gramatyka, teoria
i metafora w konstruowaniu narracji historycznej............................
1.
2.
3.
4.
5.
46
57
Narzędzia konstruowania narracji historycznej: logika . . . .
58
Narzędzia konstruowania narracji historycznej: gramatyka .
64
W jaki sposób historyk tworzy całości narracyjne? Praca histo­
ryka a praca pisarza i malarza ...................................................
69
Narzędzia konstruowania narracji historycznej: generalizacje,
teorie, m etafo ry ...................................................................... .. .
74
Niektóre pojęcia wiążące (teoretyczne i metaforyczne): naród,
nacjonalizm, państwo, rewolucja, kultura, cywilizacja...........
82
Jak historycy przekonują? Argumentacja, wyjaśnianie,
retoryka.....................................................................................................
91
1. Narracja i argumentacja indukcyjna..........................................
92
2. Narracja i argumentacja dedukcyjna. Wyjaśnianie działań. Za­
łożenie o racjonalności...................................................................
100
3. Narracja i argumentacja dedukcyjna. Wyjaśnianie faktów hi­
storycznych nie będących działaniami ludzkimi. Model deduk-
cyjno-nomologiczny .......................................................................
106
4. Co to jest retoryka? Figury s ł ó w ...................................................
112
5. Figury myśli. Tropy retoryczne. Ramy retoryczne narracji . .
117
Różne książki historyków.........................................................................
123
1.
2.
3.
4.
Rodzaje narracji historycznej. Periodyzacja ...............................
124
Monografie, syntezy, historia narodowa, historia regionalna .
129
Mikrohistoria....................................................................................
132
Huizinga, Fogel, Le Roy Ladurie, Hunt, Słowiński, Price i inni
136
0 prawdzie, ideologii, obiektywności i etyce w narracji historycznej
1 pracy historyka ......................................................................................
145
1. Ideologia w pracy historyka...........................................................
146
2. Etyka, obiektywność, neutralność w pracy historyka ..............
149
3. Niektóre kategorie filozoficzne: racjonalizm, empiryzm, re­
alizm, konstruktywizm....................................................................
153
4. Prawda narracji historycznej........................................................
157
Literatura (w języku p olsk im ).................................
161
Zgłoś jeśli naruszono regulamin