40331.pdf

(201 KB) Pobierz
Zeszyty Naukowe AON nr 1(74)
2005
Zeszyty Naukowe AON nr 2(59)
2009
MIEJSCE SZTABU WOJSKOWEGO W SYSTEMIE REAGOWANIA KRYZYSOWEGO UE
ISSN 0867–2245
ISSN 0867–2245
MIEJSCE SZTABU WOJSKOWEGO
W SYSTEMIE REAGOWANIA
KRYZYSOWEGO UNII EUROPEJSKIEJ
dr hab. Andrzej CIUPIŃSKI
Akademia Obrony Narodowej
Unia Europejska założona 1 listopada 1993 r. stosunkowo długo dochodziła do
wypracowania modelu systemu reagowania kryzysowego. W traktacie w wersji
z Maastricht i Amsterdamu pominięto zagadnienie wyposażenia Unii Europejskiej
w zdolności wojskowe, głównie ze względu na rozbieżności w tej kwestii między
trzema wielkimi przedstawicielami UE: Francji, Wielkiej Brytanii i RFN. Do
zbliżenia stanowisk w tej sprawie doszło za sprawą premiera Tony’ego Blaira,
który na nieformalnym spotkaniu szefów państw UE w miejscowości Pörtschach
(Austria) w październiku 1998 r. opowiedział się za potrzebą rozwoju europejskich
zdolności obronnych. Londyn, będący dotychczas największym oponentem nadania
Unii Europejskiej kompetencji w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony europejskiej,
zgodził się wesprzeć projekty Francji i Niemiec. Kilka miesięcy później,
4 grudnia 1998 r., odbył się francusko-brytyjski szczyt w Saint Malo. Przywódcy
Jacques Chirac i Tony Blair uzgodnili wówczas
Deklarację o europejskiej obronie,
w której oświadczyli między innymi, że UE powinna rozwijać „samodzielne zdol-
ności wojskowe”
1
.
Rezultat francusko-brytyjskiego szczytu wpłynął na decyzje Rady Europejskiej,
która 11–12 grudnia 1998 r. uzgodniła „Wiedeńską Strategię dla Europy”, przyjmując
za cel: „promowanie stabilności i dobrobytu wszędzie – i w Europie i na świecie”.
Wydarzenia, które przesądziły ostatecznie o powołaniu przez UE własnych
zdolności obronnych, miały miejsce na Bałkanach. Kryzys w Kosowie, po raz
kolejny, wykazał brak skuteczności w zarządzaniu sytuacjami kryzysowymi przez
państwa członkowskie Unii Europejskiej. Organizacja nie dysponowała odpowied-
nimi strukturami i instrumentami militarnymi, umożliwiającymi podjęcie akcji
„wymuszającej” pokój. Taką rolę spełnił natomiast Sojusz Północnoatlantycki oraz
jego członkowie, a więc także większość państw członkowskich UE.
W 1999 roku, w Kolonii i Helsinkach zdecydowano o utworzeniu instytucjo-
nalnego i materialnego zaplecza sił reagowania kryzysowego UE. Ustalono, że na
wypadek zagrożenia stabilizacji międzynarodowej UE będzie zdolna do reakcji.
1
Petersberg Declaration,
WEU Counsil of Ministers, Bonn, 19 June 1992, rozdz. II, pkt 4.
31
ANDRZEJ CIUPIŃSKI
W tym celu Rada Europejska zobowiązała państwa członkowskie UE do gotowości
zorganizowania misji typu petersberskiego
2
. Ze względu na specjalne stosunki
z Sojuszem Północnoatlantyckim zaproponowano stworzenie niezbędnych warunków
do przeprowadzenia konsultacji umożliwiajacych współpracę i pełną przejrzystość
we wzajemnych relacjach. Zapowiedziano, że państwa NATO będą mogły wnosić
swój wkład do wojskowego regulowania kryzysów pod kierunkiem UE. Do
wypełniania powyższych zadań powołano tymczasowe na razie struktury polityczno-
-wojskowe i wykorzystano materialny i instytucjonalny dorobek UZE
3
.
18 października 1999 r. były sekretarz NATO Javier Solana rozpoczął pełnienie
funkcji sekretarza generalnego w Radzie Spraw Ogólnych, stając się jednocześnie
Wysokim Przedstawicielem ds. WPZiB, przyjmując
de facto
funkcje najwyższego
przedstawiciela dyplomatycznego Unii Europejskiej. Ponadto 25 listopada 1999 r.
Solana został mianowany sekretarzem generalnym Unii Zachodnioeuropejskiej,
czyli uzyskał także kompetencje w dziedzinie wojskowej jako nieformalny „minister
obrony”. Skupienie tak licznych funkcji w rękach jednego człowieka można tłuma-
czyć brakiem rozwiązań instytucjonalnych oraz potrzebą przygotowania gruntu
pod ich utworzenie. Tuż po przejęciu funkcji sekretarza generalnego Solana
stwierdził, że:
UZE przeżywa ostatnią fazę swej ewolucji
i nie ukrywał, że ma do
spełnienia zadania likwidatora
4
.
Na posiedzeniu w Marsylii 13 listopada 2000 r. Rada Ministerialna UZE podjęła
ostatecznie decyzję o przekazaniu Unii Europejskiej wszystkich swoich zasobów,
w tym organów potrzebnych do prowadzenia misji petersberskich. Proces tworzenia
autonomicznych zdolności wojskowych UE rozpoczął się w 1999 roku wraz
z propozycją przekształcenia Eurokorpusu w europejskie siły szybkiego reagowania,
które mogłyby być udostępniane również NATO
5
. Nowe zadania korpusu,
zatwierdzone w tzw.
Raporcie Luksemburskim
przewidują możliwość jego wyko-
rzystania w ramach realizacji zadań obronnych (NATO) i reagowania kryzysowego
(UE). Kierunek zmian w tej dziedzinie ostatecznie określono w grudniu 1999 r.
w Helsinkach dzięki przyjęciu tzw. Europejskiego Celu Operacyjnego.
Postanowiono do 2003 roku zorganizować Europejski Korpus Szybkiego Re-
agowania, określając jego zasadnicze parametry: skład – 60 tys. żołnierzy trzech
komponentów: lądowego, morskiego i powietrznego, gotowość do działań w pro-
mieniu ok. 6 tys. km w ciągu 60 dni od momentu podjęcia decyzji politycznej,
zdolność do prowadzenia działań przez okres do jednego roku, największy udział
R. Zięba,
Unia Europejska jako aktor stosunków międzynarodowych,
Warszawa 2003;
Integra-
cja europejska,
pod red. K. Wojtaszczyka, op. cit., s. 238–240.
3
Dyplomacja wielostronna,
pod red. nauk. A. Ciupińskiego, Warszawa 2003, s. 291–293.
4
Ibidem.
5
Aktualnie w skład Eurokorpusu wchodzą: Brygada Francusko-Niemiecka 1. DPanc (F), 10
DPanc (D), 1 DZ (B), BZ (E), kz (L). Zob.:
Umiędzynarodowiony konflikt wewnętrzny,
op. cit., s. 79.
2
32
MIEJSCE SZTABU WOJSKOWEGO W SYSTEMIE REAGOWANIA KRYZYSOWEGO UE
w tych siłach (ok. 80%) będą miały tzw. wielkie państwa UE: Francja, RFN, Wielka
Brytania, Włochy
6
.
W Nicei w grudniu 2000 r. podpisano aneks do traktatu, powołujący Europejskie
Siły Szybkiego Reagowania (Rapid
Reaction Sforce – RRF)
7
.
Pierwsze półrocze 2001 r. upłynęło pod znakiem przekazywania środków
organizacyjnych i materialnych Unii Zachodnioeuropejskiej następującym instytu-
cjom Unii Europejskiej
8
:
Komórce Planowania;
Centrum Sytuacyjnemu;
Centrum Satelitarnemu w Torrejon;
Zachodnioeuropejskiej Grupie ds. Uzbrojenia;
Instytutowi Studiów nad Bezpieczeństwem.
Struktury polityczno-wojskowe Unii Europejskiej
Decyzje dotyczące reagowania kryzysowego są podejmowane przez Radę
Spraw Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych (GAGRE –
Council Affaires
Génerales et Relation Extérieurs),
złożoną z ministrów spraw zagranicznych
państw członkowskich. Korzysta ona z organów pomocniczych i doradczych.
Poza organami i strukturami polityczno-wojskowymi „odziedziczonymi” po
Unii Zachodnioeuropejskiej, zgodnie z decyzją państw członkowskich powołano
wojskowe i cywilne organy zarządzania kryzysowego. Tymczasowe struktury
wojskowe Unii Europejskiej zostały powołane do życia na początku 2000 r. na
podstawie decyzji podjętych podczas szczytu UE w Helsinkach
9
. Korzystając
z doświadczeń organów tymczasowych, uzgodniono zalecenia konferencji w Nicei
10
.
Ostatecznie 22 stycznia 2001 r. Rada UE podjęła decyzję o utworzeniu trzech
stałych struktur: Komitetu Politycznego i Bezpieczeństwa, Komitetu Wojsko-
wego i Sztabu UE
11
.
Deklarowany skład sił antykryzysowych zob.: A. Ciupiński, op. cit., s. 84. Serwis euro.pap –
raporty tematyczne:
Wspólna polityka obronna,
20.11.2000;
UE zbiera siły do szybkiego reagowania,
http://europ.pap.pl/cgi-bin/raporty.pl,
Rocznik Strategiczny 2000/2001,
s. 384.
7
Traktat z Nicei zmieniający Traktat o Unii Europejskiej, Traktat ustanawiający Wspólnotę Eu-
ropejską oraz niektóre związane z nim akty prawne,
MSZ, Warszawa, 15 lutego 2001 r.,
http://www.msz.gov.pl. Por.: J. Starzyk, op.cit., s. 318.
8
D. Milczarek,
Pozycja i rola Unii Europejskiej w stosunkach międzynarodowych. Wybrane
aspekty teoretyczne,
Warszawa 2003.
9
14–15 lutego 2000 r. Rada ds. Ogólnych podjęła decyzję o utworzeniu Tymczasowego Komite-
tu Politycznego i Bezpieczeństwa oraz tymczasowych i zalążkowych struktury wojskowych. R. Zię-
ba,
Europejska Polityka Bezpieczeństwa i Obrony,
Warszawa 2005, s. 58.
10
De Saint-Malo à Nice: Les textes fondateurs de la défense européenne,
Réunis par Maartje
Rutten, « Cahiers de Chailoot », Nr 47, Paris, mai 2001.
11
J.O.L 272, 30.01.2001, s. 1.
6
33
ANDRZEJ CIUPIŃSKI
Komitet Polityczny i Bezpieczeństwa – KPiB (Political
and Security
Committee
– PSC)
to instytucja, której zadaniem jest rozpatrywanie wszelkich
spraw wchodzących w zakres Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa,
w tym także zagadnienia wspólnej obrony. KPiB funkcjonuje na podstawie art. 25
Traktatu o Unii Europejskiej (traktat nicejski)
12
.
Jego zadaniem jest obserwowanie rozwoju sytuacji międzynarodowej, szczególnie
elementów mających wpływ na wspólne bezpieczeństwo oraz sporządzenie
stosownych analiz dla Rady UE oraz na jej życzenie. Ma również prawo podejmo-
wać działania polityczne, zgodne z intencjami Rady UE.
Na podstawie art. 18
Traktatu o Unii Europejskiej
przewodniczącym KPiB
może być sekretarz generalny – wysoki przedstawiciel ds. WPZiB. Objęcie tej
funkcji dotyczy szczególnie sytuacji kryzysowych. Poza tym KPiB koordynuje
działania grup roboczych funkcjonujących w drugim filarze.
KPiB ma prawo oceniać projekty dokumentów przygotowanych przez Komitet
Spraw Ogólnych w kwestiach dotyczących bezpieczeństwa i spraw zagranicznych.
Ma również możność występować z sugestiami i wnioskami w stosunku do innych
wyspecjalizowanych komitetów. KBiP stanowi nadrzędną strukturę nad Komitetem
Wojskowym, w związku z czym ma prawo kierować do niego dyrektywy
i rekomendacje. W razie potrzeby przewodniczący Komitetu Wojskowego może
uczestniczyć w posiedzeniach KPiB.
Komitet Polityczny i Bezpieczeństwa czuwa nad środkami, jakie podejmują
struktury UE w celu przezwyciężenia kryzysu. Dlatego też jest informowany o tych
środkach zarówno przez Komisję UE, jak też przez poszczególne państwa człon-
kowskie, które podejmują się działań antykryzysowych na poziomie narodowym.
W zakresie podejmowanych akcji wojskowych KPiB spełnia funkcję kontroli poli-
tycznej i kierownictwa strategicznego. Należy podkreślić, że Komitet Polityczny
i Bezpieczeństwa nie jest organem decyzyjnym, tylko doradczym. Może uczestniczyć
w przygotowaniu decyzji, ale nie może sam decydować. KPiB może funkcjonować
w składzie stałych przedstawicieli państw wchodzących w skład COREPER lub też
w formule dyrektorów politycznych z państw członkowskich UE. Oba gremia mają
równoprawny status.
Generalnie, decyzje dotyczące reagowania kryzysowego są podejmowane
przez Radę Spraw Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych (GAGRE –
Counsil
Affaires Génerales et Relation Etérieurs).
Jest ona złożona z ministrów spraw
zagranicznych państw członkowskich
13
.
KPiB ma także uprawnienia w zakresie prowadzenia dialogu politycznego
ograniczonego przez kompetencje Komisji Europejskiej (art. 207) oraz Komitet
Stałych Przedstawicieli – COREPER (art. 19
Regulaminu Rady UE).
Komitetowi
Politycznemu i Bezpieczeństwa przyznano natomiast uprzywilejowaną pozycję
I. Słomczyńska,
Europejska Polityka Bezpieczeństwa i Obrony,
Lublin 2007, s. 202.
La politique de sécurité et de défense de l’UE, Les cinq premières années (199–2004),
Sous la
direction de Nicole Gnesotto, Préface de Javier Solana, Paris 2004, s. 63.
13
12
34
MIEJSCE SZTABU WOJSKOWEGO W SYSTEMIE REAGOWANIA KRYZYSOWEGO UE
w prowadzeniu dialogu z członkami NATO nie będącymi członkami Unii Europej-
skiej.
W czasie kryzysu KPiB pełni rolę instancji Rady UE, która dokonuje oceny sy-
tuacji i rozpatruje wszelkie możliwe opcje przezwyciężania sytuacji kryzysowej. Do
podejmowania prawnie wiążących decyzji są uprawnione Rada UE i Komisja UE.
W związku z tym, że w czasie kryzysu konieczne jest koordynacja działań,
KPiB uczestniczy – w razie potrzeby – w posiedzeniach COREPER oraz współ-
pracuje z doradcami do spraw zagranicznych zajmującymi się problemami wcho-
dzącymi w zakres pozostałych dwóch filarów UE. W celu przygotowania akcji UE
w sytuacji kryzysowej do kompetencji KPiB należy przygotowanie propozycji
„celów politycznych” i odpowiadających tym celom rekomendacji uregulowania
kryzysu. Szczególnie dotyczy to wypracowania „opinii” pozwalających Radzie UE
podjęcie „wspólnej akcji”.
Komitet Polityczny i Bezpieczeństwa czuwa nad środkami, jakie podejmują
struktury UE w celu przezwyciężenia kryzysu. Dlatego też jest informowany o tych
środkach, zarówno przez Komisję UE, jak też przez poszczególne państwa człon-
kowskie, które podejmują się zadań reagowania kryzysowego na poziomie naro-
dowym. W zakresie podejmowanych działań wojskowych KPiB spełnia funkcję
kontroli politycznej
i
kierownictwa strategicznego.
Na podstawie propozycji Komi-
tetu Wojskowego określa strategiczną opcję wojskową (typ akcji) obejmującą do-
wodzenie, koncepcję i plan operacji. Następnie opcję przedkłada do rozpatrzenia
Radzie UE.
Na podstawie rekomendacji KPiB Sekretarz Generalny – Wysoki Przedstawi-
ciel ukierunkowuje działalność Centrum Sytuacyjnego, które wspiera działalność
Komitetu Politycznego i Bezpieczeństwa i dostarcza mu informacji niezbędnych
do zarządzania kryzysowego.
Komitet Wojskowy Unii Europejskiej – KWUE (European
Union Military
Committee
– EUMC)
jest organem doradczym w sferze prowadzenia operacji
antykryzysowych. Tworzą go szefowie resortów obrony państw członkowskich,
reprezentowani przez oddelegowanych przedstawicieli wojskowych (REPMIL –
représent militaire).
W razie konieczności KWUE może odbywać posiedzenia
w gronie (CEMA). Powołany do życia decyzją z 22 stycznia 2001 r. działa w ra-
mach Rady UE. Do kompetencji Komitetu Wojskowego należy dostarczanie opinii
i formułowanie rekomendacji dla Komitetu Politycznego i Bezpieczeństwa oraz
wydawanie dyrektyw dla Sztabu Wojskowego UE, nad którym także sprawuje
kierownictwo i kontrolę. Jako najwyższy organ Unii Europejskiej o kompetencjach
wojskowych, stanowi miejsce konsultacji i współpracy członków UE w dziedzinie
przeciwdziałania konfliktom i opanowywania kryzysów. Swoje opinie wypracowu-
je na podstawie konsensusu członków.
W sytuacji kryzysowej na żądanie KPiB Komitet Wojskowy przygotowuje Dy-
rektywę inicjującą, w której określa możliwe wojskowe opcje strategiczne i prze-
kazuje je do Sztabu Wojskowego UE. W rejonie kryzysu Komitet wojskowy UE
35

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin