Pierwszy urlop
Zasada ogólna
6/1. Urlopy wypoczynkowe
Każdy pracownik ma zagwarantowane prawo do wypoczynku. Gwarantują mu to zarówno Konstytucja RP jak też przepisy Kodeksu pracy odnoszące się do czasu pracy, dni wolnych od pracy oraz do urlopów wypoczynkowych (art. 152 K.p.). Pracownikowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego. Prawa tego pracownik nie może się zrzec. Dla niektórych grup zawodowych ich uprawnienia urlopowe uregulowane zostały w pragmatykach zawodowych. Są to np. nauczyciele, dziennikarze, kombatanci.
Prawo do pierwszego urlopu wypoczynkowego pracownik nabywa po przepracowaniu 6 miesięcy na podstawie stosunku pracy w wymiarze połowy wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Wymiar urlopu pracownika rozpoczynającego karierę zawodową zależeć będzie od posiadanego wykształcenia, które jest ustalane na podstawie art. 155 K. p. i wynosić będzie 9 lub 10 dni roboczych. Pracownik może skorzystać z nabytego prawa do pierwszego urlopu po upływie 6 miesięcy pracy, ale nie ma obowiązku wykorzystania cząstkowego urlopu. Jeżeli pracownik z powyższego prawa skorzysta, po roku pracy nabywa prawo do urlopu w pełnym wymiarze, do którego wlicza się urlop przysługujący po przepracowaniu 6 miesięcy. Natomiast w przypadku gdy pracownik nie wykorzysta urlopu przysługującego mu po 6 miesiącach pracy, to po roku pracy wykorzystuje pierwszy urlop wypoczynkowy w pełnym wymiarze.
Należy pamiętać, że art. 153 Kp określa 2 etapy nabywania wymiaru pierwszego urlopu wypoczynkowego, a mianowicie po 6 miesiącach pracy i po roku pracy. Przepis ten nie przewiduje natomiast urlopu proporcjonalnego do liczby przepracowanych miesięcy powyżej 6 miesięcy. Oznacza to, że w okresie między 6 miesiącem a rokiem pracy pracownik może wykorzystać jedynie połowę wymiaru urlopu przysługującego mu po roku pracy, a następnie po przepracowaniu roku może wykorzystać pełny wymiar urlopu. Jeżeli pracownik nie przepracował wymaganego okresu u danego pracodawcy, a uprawniającego go do nabycia prawa do urlopu
Wymiar urlopu
Wliczane okresy nauki
wówczas prawo to nabywa u kolejnego, u którego minie (łącznie z poprzednim) 6 miesięczny okres zatrudnienia.
Pierwszy w życiu urlop wypoczynkowy przysługuje nie za rok kalendarzowy, lecz za przepracowany okres.
Prawo do kolejnych urlopów wypoczynkowych pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym, a jego wymiar uzależniony jest od tzw. stażu urlopowego do którego zaliczamy okres zatrudnienia oraz poziom wykształcenia pracownika. Ustalając wymiar urlopu pracodawca jest zobowiązany uwzględnić poprzednie okresy zatrudnienia bez względu na przerwę pomiędzy kolejnymi pracami i sposób rozwiązania stosunku pracy. Oznacza to, że poprzednią pracę zalicza się także jeżeli przerwa przekraczała 3 miesiące a umowa o pracę została rozwiązana bez wypowiedzenia z winy pracownika. Na wymiar urlopu wypoczynkowego ma wpływ także czas trwania nauki i rodzaj ukończonej szkoły.
I tak z tytułu ukończenia:
Þ zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 3 lata,
Þ średniej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,
Þ średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych - 5 lat,
Þ średniej szkoły ogólnokształcącej - 4 lata,
Þ szkoły policealnej - 6 lat,
Þ szkoły wyższej , w tym licencjatu - 8 lat
Okresy nauki nie podlegają sumowaniu. Jeżeli pracownik pobierał naukę w czasie zatrudnienia, do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się bądź okres zatrudnienia, w którym była pobierana nauka, bądź okres nauki, zależnie od tego, co jest korzystniejsze dla pracownika.
Wymiar urlopu wypoczynkowego wynosi:
Þ 18 dni roboczych - po roku pracy,
Þ 20 dni roboczych - po 6 latach pracy,
Þ 26 dni roboczych - po 10 latach pracy.
Urlopy proporcjonalne
Dni robocze
Dniami roboczymi są wszystkie dni, z wyjątkiem niedziel oraz świąt określonych w ustawie z 18 stycznia 195 1r. o dniach wolnych od pracy (Dz. U. Nr 4, poz. 28 ze zm.).
Dni wolnych od pracy, wynikających z rozkładu czasu pracy w pięciodniowym tygodniu pracy, nie wlicza się do urlopu.
Jeżeli pracownik jest równocześnie zatrudniony u kilku pracodawców, wówczas uprawnienia urlopowe ustala się odrębnie dla każdego stosunku pracy. W takim przypadku wlicza się wyłącznie zakończone poprzednie okresy zatrudnienia oraz ukończoną szkołę. Nie można natomiast wliczyć do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, zatrudnienia w innym zakładzie pracy, w którym pracownik jest jednocześnie zatrudniony.
Pogląd ten został potwierdzony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 1988 r. sygn. akt III PZP 33/88 w świetle której przy ustalaniu uprawnień urlopowych z tytułu podjęcia dodatkowego zatrudnienia pracownika wlicza się okresy zatrudnienia podstawowego, jeżeli zatrudnienie to ustało.
Przepisów Kodeksu pracy przewidują udzielanie urlopu proporcjonalnego do okresu zatrudnienia. Polega to na tym, że pracownikowi uprawnionemu do urlopu, w sytuacji gdy stosunek pracy ustaje w ciągu roku kalendarzowego, przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego u danego pracodawcy w roku ustania stosunku pracy. Natomiast u kolejnego pracodawcy urlop ten przysługuje:
Þ w wymiarze proporcjonalnym do okresu pozostałego do końca danego roku kalendarzowego w przypadku zatrudnienia pracownika na czas nie określony lub
Þ w wymiarze proporcjonalnym do okresu zatrudnienia w razie zatrudnienia pracownika na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy, który kończy się przed upływem danego roku kalendarzowego.
Urlop niewykorzystany w pełnym wymiarze
Urlop u kolejnego pracodawcy
Powyższa zasada ma zastosowanie do pracowników powracających w ciągu roku kalendarzowego do pracy u dotychczasowego pracodawcy po trwającym co najmniej jeden miesiąc urlopie bezpłatnym lub innym okresie niewykonywania pracy, w ciągu którego pracownik nie nabywa prawa do urlopu. Takim okresem niewykonywania pracy jest między innymi okres urlopu wychowawczego czy okres zasadniczej służby wojskowej. Natomiast urlop macierzyński, zwolnienie lekarskie, urlop dla poratowania zdrowia czy świadczenie rehabilitacyjne jest okresem podczas którego pracownik nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego.
Jeżeli pracownik, przed rozwiązaniem stosunku pracy, wykorzystał urlop w wymiarze wyższym niż przysługiwał mu z tytułu zatrudnienia w danym roku kalendarzowym, to u kolejnego pracodawcy nabywa prawo do urlopu w odpowiednio niższym wymiarze. W mniej korzystnej sytuacji są pracownicy przechodzący na emeryturę, którzy nie podejmą kolejnej pracy, ponieważ zasada proporcjonalności ich również dotyczy. Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale z 20 sierpnia 1997 r., sygn. III ZP 26/97 który orzekł, że w przypadku rozwiązania stosunku pracy i niewykorzystania z tego powodu urlopu wypoczynkowego nabytego w pełnym wymiarze pracownikowi przysługuje od dotychczasowego pracodawcy ekwiwalent pieniężny odpowiadający urlopowi w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego u tego pracodawcy w roku, w którym rozwiązano stosunek pracy, także w sytuacji, gdy nastąpiło to w związku z nabyciem przez pracownika uprawnień emerytalnych. Tak więc fakt wykonywania pracy przez okres kilkunastu lat u danego pracodawcy nie ma wpływu na wymiar urlopu w roku, w którym następuje rozwiązanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Nie ma jednak przeszkód prawnych, aby takiemu pracownikowi udzielić w całości urlopu wypoczynkowego, należnego za dany rok kalendarzowy.
Na wymiar urlopu wypoczynkowego w danym roku kalendarzowym ma wpływ urlop bezpłatny lub inny okres nieobecności pracownika w pracy przypadające już po nabyciu prawa do tego urlopu. W takiej sytuacji pracodawca udzielając urlopu obniża jego wymiar za miesiące, w których pracownik nie świadczył pracy. Będzie to miało miejsce np. w przypadku powołania pracownika do zasadniczej służby wojskowej.
Stan na sierpień 2002
sq3llx