Spółka cywilna

poradnik wspólników

nr 1     czerwiec 2000

PODATEK DOCHODOWY W SPÓŁCE CYWILNEJ

S

półka cywilna jest obecnie bardzo popularną formą prowadzenia działalności gospodarczej głównie przez osoby fizyczne (chociaż równie często zdarza się, że wspólnikami spółki cywilnej są osoby prawne).

Popularność spółki cywilnej wynika głównie z faktu, że jej założenie (wystarczające jest sporządzenie umowy spółki w formie pisemnej) i rejestracja (zwykle wpis do ewidencji działalności gospodarczej) wymaga stosunkowo niewielkiego nakładu kosztów i czasu. Za wybraniem tej formy działalności przemawia również duża swoboda kształtowania zasad współpracy pomiędzy wspólnikami, jak i brak konieczności zgromadzenia przez wspólników wysokiego kapitału założycielskiego. O popularności spółki cywilnej decyduje też możliwość wyboru, jako formy księgowania, podatkowej księgi przychodów
i rozchodów albo ryczałtu ewidencjonowanego lub karty podatkowej, jako formy rozliczania z urzędem skarbowym.

Pomimo tych niewątpliwych zalet spółki cywilnej, decydując się właśnie na taką formę prowadzenia działalności gospodarczej należy zdawać sobie jednocześnie sprawę z trudności związanych z podatkowo - prawną stroną prowadzenia spółki. Jak również z bardzo szerokiej, w zasadzie nieograniczonej odpowiedzialności majątkowej wspólników, zarówno za zobowiązania podatkowe spółki jak i pozostałych wspólników wynikające z ich udziału w spółce.

Spółka Cywilna                                                                                         strona 1

            poradnik wspólników

Podatek dochodowy

(...)

IV. Odliczenia od dochodu

Opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega dochód osiągnięty przez spółkę. U poszczególnych wspólników dochód ten podlega sumowaniu z dochodem osiągniętym z innych źródeł przychodu
(o ile wspólnicy osiągają inne dochody podlegające opodatkowaniu).

Art. 9 ust. 2 Ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (p.d.o f.)

“Dochodem ze źródła przychodów (...) jest nadwyżka sumy przychodów
z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.”

Zanim jednak wspólnicy obliczą podatek od osiągniętego dochodu ( którego wysokość ustalają po uprzednim odliczeniu od przychodu kosztów uzyskania przychodów o czym była  mowa wyżej w pkt. III) zgodnie z p.d.o.f. mogą od dochodu odliczyć kwoty wskazane przez ustawodawcę.

W wypadku dokonywania przez wspólników odliczeń od dochodu, podobnie jak przy zaliczeniu kosztów uzyskania przychodu często powstaje problem związany z prawidłowym określeniem udziału poszczególnych wspólników w kwotach  dokonywanych odliczeń.

1.Odliczenia przez wspólników strat osiągniętych przez spółkę
w poprzednich latach

Jeżeli spółka w ciągu roku podatkowego uzyskała stratę, którą wspólnicy wykazali w swoich zeznaniach rocznych, zgodnie z art. 9 ust. 3 p.d.o.f. są oni uprawnieni do  pokrycia tej straty  w równych częściach z dochodu (tj. w wysokości 1/3 straty rocznie), który uzyskali jako wspólnicy spółki cywilnej w ciągu następujących po sobie trzech kolejnych lat.

Jeżeli spółka w tych latach opłacała zryczałtowany podatek dochodowy
w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, odpowiednią część straty odlicza od przychodu z tego samego źródła.

W wypadku przedsiębiorców dotkniętych skutkami powodzi z 1997 r. okres, przez który mogą dokonywać odliczeń został określony na 5 lat. Nie dotyczy ich również obowiązek proporcjonalnego rozkładania straty na poszczególne raty.

Warto w tym miejscu zauważyć, że w wypadku, gdy wysokość rzeczywiście poniesionej straty różni się od wysokości straty wynikającej ze złożonej deklaracji, a jej poniesienie uprawnia do skorzystania z ulg podatkowych, organ podatkowy zgodnie z art. 24 ordynacji podatkowej ma prawo określić w drodze decyzji wysokość straty.

Należy podkreślić, że strata może być potrącana tylko z tego samego źródła przychodów, z którego następnie został osiągnięty dochód. Nie można natomiast kompensować strat poniesionych z innych źródeł przychodów niż spółka cywilna z dochodem, który został osiągnięty przez wspólnika z tytułu udziału w spółce.

Przykład:

Zofia S., Tomasz M. i Olga C. są wspólnikami w spółce cywilnej “Transbud”. Zgodnie z umową spółki
w następujący sposób uczestniczą
w stratach i zyskach spółki:

a)                       Zofia S. – udział w stratach 30%

·  udział w zyskach 25%

b)                       Tomasz M.- udział w stratach 70%

·  udział w zyskach 50%

c)                       Olga C. – na podstawie umowy spółki jest zwolniona z udziału
w stratach 

·  udział w zyskach 25%

Spółka w roku 1998 osiągnęła stratę w wysokości 6.000,00 zł. Strata ta zgodnie z przedstawionymi wyżej zasadami podziału zysków i strat została w następujący sposób wykazana przez wspólników w rozliczeniu za rok 1998:

a)        Zofia S. – 6.000,00 zł * 30% = 1.800,00 zł

b)        Tomasz M. – 6.000,00 zł * 70% = 4.200,00 zł

c)         Olga C.- jako wyłączona w umowie spółki od udziału w stratach nie wykazała w rozliczeniu za rok 1998 straty z tytułu udziału
w spółce “Transbud”. Jednak poza udziału w spółce cywilnej prowadzi ona również samodzielną działalność gospodarczą, z tytułu której w roku 1998 osiągnęła stratę w wysokości 4.000,00 zł

W roku 1999 spółka “Transbud” uzyskała dochód w wysokości 20.000, 00 zł. Dochód wspólników po odliczeniu straty z poprzedniego roku kształtuje się w wysokości:

a)        Zofia S. – (20.000,00 zł * 25% = 5.000,00 zł) Od kwoty 5.000,00 zł Zofia S. odejmuje 1/3 straty, którą poniosła w 1998 r. tj. 600,00 zł. Czyli jej dochód w 1999 r. wynosi 4.400,00 zł

b)        Tomasz M. – (20.000,00 zł * 50% = 10.000,00 zł) Od kwoty 10.000,00 zł Tomasz M. odejmuje 1/3 straty, którą poniósł w 1998 r. tj. 1.400 zł. Czyli jego dochód w 1999 r. wynosi 8.600,00 zł

c)         Olga C. – (20.000,00 zł * 25% = 5.000,00 zł). Ponieważ Olga C. jest zwolniona w umie spółki od udziału w stratach i w rozliczeniu podatkowym za rok 1998 nie wykazała straty związanej z jej udziałem w spółce “Transbud”
w roku 1999 nie może odliczyć od dochodu osiągniętego z tytułu uczestnictwa w spółce straty jaką poniosła w poprzednim roku
w związku z samodzielnie prowadzoną działalnością gospodarczą. Dlatego jej dochód w 1999 r. wynosi 5.000,00 zł.

W następnych 2 latach wspólnicy dokonują odliczeń od dochodu straty poniesionej w 1998 r. w analogiczny sposób jak w 1999 r. Warunkiem odliczenia jest oczywiście osiągnięcie
w danym roku dochodu przez spółkę. Jeżeli np. w jednym z pozostałych 2 lat, w którym możliwe jest dokonanie odliczenia spółka nie uzyska żadnego dochodu strata zostanie rozliczona tylko w wysokości 2/3. Wspólnicy stracą wówczas możliwość odliczenia pozostałej 1/3 straty.

2. Darowizny udzielane przez spółkę.

Od łącznego dochodu przed opodatkowaniem podatnik ma prawo odliczyć dokonane darowizny na cele określone wart. 26 ust.1 pkt 9 p.d.of.

Odliczeniu podlegają darowizny na cele:

a)          naukowe, naukowo-techniczne, oświatowe, oświatowo-wychowawcze, kulturalne, kultury fizycznej i sportu, ochrony zdrowia i pomocy społecznej, rehabilitacji zawodowej i społecznej inwalidów, a także wspieranie inicjatyw społecznych w zakresie budowy dróg i sieci telekomunikacyjnej na wsi oraz zaopatrzeniu wsi w wodę – łącznie w wysokości nie przekraczającej 15% dochodu,

b)          na cele kultu religijnego i na działalność charytatywno-opiekuńczą, bezpieczeństwa publicznego, obrony narodowej, ochrony środowiska, dobroczynne, a także na cele związane
z budownictwem mieszkaniowym dla samorządu terytorialnego i na budowę strażnic jednostek ochrony przeciwpożarowej, w rozumieniu przepisów o ochronie przeciwpożarowej, oraz ich wyposażenie i utrzymanie – łącznie do wysokości nie przekraczającej 10% dochodu.

Łączna kwota odliczeń od dochodu
z wyżej podanych tytułów nie może przekroczyć łącznie 15% dochodu.

W wypadku gdy darowizna zostanie dokonana nie z majątku osobistego podatnika ale z majątku spółki powstaje kwestia prawidłowego odliczenia darowizny od dochodu. Ze względu na to, że podatnikami podatku dochodowego są poszczególni wspólnicy
a nie spółka jako całość odliczenia od dochodu dokonywane są przez wspólników.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 1997 r. I SA/Ka 1284/97

“Wspólnikom spółki cywilnej przysługuje prawo do odliczeń od dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych darowizn, dokonanych z majątku spółki”

Wspólnikom przysługuje prawo do dokonania odliczeń od dochodu proporcjonalnie do ich udziału w zyskach spółki.

Również w sytuacji, gdy darowizna została dokonana przez jednego ze wspólników z majątku spółki, wskazana ulga przysługuje wszystkim wspólnikom. Warunkiem skuteczności udzielenia darowizny (a co za tym idzie odliczenia jej od dochodu) jest aby wspólnik działał w zakresie czynności, które nie przekraczają zakresu zwykłych czynności spółki oraz aby umowa spółki lub uchwała wspólników nie stanowiły inaczej (tj. tylko wówczas gdy wspólnik był uprawniony do samodzielnego dokonania darowizny z majątku spółki)

Jeżeli przedmiotem darowizny są towary lub usługi opodatkowane podatkiem od towarów i usług, za kwotę darowizny uważa się wartość towaru lub usługi, uwzględniającą należny podatek od towarów
i usług.

Przykład:

Krzysztof K. i Mateusz B. zawarli umowę spółki cywilnej, w której określili wysokość udziału w zyskach
i stratach w następujący sposób:

a)         Krzysztof K. – udział w zyskach – 60%

·           udział w stratach – 40 %

b)         Mateusz B. – udział w zyskach 40%

·           udział w stratach 60%

Krzysztof K. działając w imieniu spółki udzielił darowizny na rzecz miejscowej szkoły podstawowej w wysokości  5.000,00 zł. Spółka w roku podatkowym osiągnęła dochód w wysokości 80.000,00 zł. Udział wspólników w dochodzie wygląda następująco:

a)     Krzysztof K. – 48.000,00 zł

b)     Mateusz B. – 32.000,00 zł

Udzielona darowiznę wspólnicy mogą odliczyć od dochodu w następującej wysokości:

a)     Krzysztof K. – (5.000,00 zł * 60%) = 3.000,00 zł

b)     Mateusz B. – (5.000,00 zł * 40%) = 2.000,00 zł

Ponieważ darowizna została udzielona na cele oświaty Krzysztof K. i Mateusz B. mogą odliczyć darowiznę w wysokości nie przekraczającej 15%  osiągniętego dochodu. Dochód podlegający opodatkowaniu będzie w wysokości:

a)         Krzysztof K. – (48.000,00 zł – 3.000,00 zł) = 45.000,00 zł

b)         Mateusz B. – (32.000,00 zł – 2.000,00 zł) = 30.000,00 zł

Zaznaczyć należy, że odliczeniu nie podlegają darowizny poniesione na rzecz:

·           osób fizycznych,

·           osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej, prowadzących działalność gospodarczą na wytwarzaniu wyrobów przemysłu elektronicznego, paliwowego, tytoniowego, spirytusowego, winiarskiego, piwowarskiego, a także pozostałych wyrobów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 1,5%, oraz wyrobów z metali szlachetnych albo z udziałem tych metali, lub handlu tymi wyrobami.

Wysokość wydatków z tytułu dokonanej darowizny ustala się na podstawie dokumentów potwierdzających ich poniesienie. Takim dokumentem może być: umowa darowizny, pokwitowanie przyjęcia określonej kwoty, towaru lub usługi wystawione przez instytucje, na rzecz której dokonywana jest darowizna, przelew bankowy lub dowód wpłaty na konto obdarowywanej instytucji. 

3. Ulga inwestycyjna.

Od podstawy opodatkowania spółka może odliczyć poniesione wydatki inwestycyjne.

Zgodnie z  art. 26 a ust. 3 ustawy p.d.o.f. za wydatki inwestycyjne uznaje się wydatki poniesione na następujące cele:

              1)              zakup i montaż maszyn lub urządzeń zaliczonych, zgodnie z Klasyfikacją rodzajową środków trwałych Głównego Urzędu Statystycznego, do grupy 3-6 i 8,

              2)              zakup, budowę, a także na rozbudowę będących własnością podatnika budynków i lokali stanowiących odrębną nieruchomość w tych budynkach oraz budowli zaliczonych, zgodnie z Klasyfikacją rodzajową środków trwałych Głównego Urzędu Statystycznego, do grupy 1 podgrupa 10-13, podgrupa 15 rodzaj 151 i 152 w zakresie budynków aptek, podgrupa 16 rodzaj 166 i 168, podgrupa 18 rodzaj 180 i 182-185 oraz do grupy 2 podgrupa 20-23 i 25-27,

(lub też wytworzenie we własnym zakresie i na własny użytek jak również zakup wykonanych na zmówienie ww. (tj. pkt 1 i 2) środków trwałych)              

3)                 zakup środków transportu, z wyjątkiem samochodów osobowych oraz innych samochodów o dopuszczalnej ładowności nie przekraczającej 500 kilogramów,

              4)              zakup od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części mienia przedsiębiorstwa, z wyjątkiem wydatków na zakup innych niż grunty składników majątku, od których nie dokonuje się odpisów amortyzacyjnych,

(spłatę określonej w umowie podobnej do umowy najmu lub dzierżawy np. umowa leasingu wartości środków trwałych wymienionych w pkt 1-4 – jeżeli są one zaliczane do majątku spółki.)

              5)              zakup praw majątkowych uznawa...