Roman Loth - Dawni pisarze polscy. Od początków piśmiennictwa do Młodej Polski. Pzewodnik biograficzny i bibliograficzny. TOM 2. I-Me.pdf

(53347 KB) Pobierz
H
B
mp;
przewodnik biograficzny
i bibliograficzny
Wydawnictwa
Szkolne
i Pedagogiczne
Spółka
Akcyjna
i
tom d ru g i
i^
http://rcin.org.pl
i t — r^ ^
-—
~
i
*
DAWNI
PISARZE
POLSCY
od początków p iśm ien n ictw a
do Młodej P olski
przew odnik biograficzny
i bibliograficzny
to m d ru gi
I-M e
Warszawa
Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Spółka Akcyjna
http://rcin.org.pl
Z prac Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk
Praca zainicjowana przez
J
arosława
M
aciejewskiego
Koordynacja całości
R
oman
L
oth
Redaktorzy działów:
p iśm ie n n ic tw o staro p o lsk ie T
adeusz
W
itczak
lite ra tu ra o św iecen ia E
lżbieta
A
leksandrowska
lite ra tu ra ro m an ty zm u Z
ofia
T
rojanowiczowa
literatura pozytywizmu i Młodej Polski
J
arosław
M
aciejewski
(do roku 1987),
następnie
W
iesława
A
ibrecht
-S
zymanowska
Autorzy haseł tomu II
W
iesława
A
i brecht
-S
zymanowska
(WA.-S
z
.),
E
lżbieta
A
leksandrowska
(E.A.),
H
alina
G
acowa
(H.G.),
R
oman
L
oth
(R.L.),
A
nna
P
olakowska
(A.P),
I
zabella
T
eresińska
(LT.),
Z
ofia
T
rojanowiczowa
(Z.T.),
T
adeusz
W
itczak
(TW),
B
ronisława
Z
drojewska
(B.Z.)
Hasła autorstwa
W
andy
R
oszkowskięj
-S
ykałowej
zostały uzupełnione
przez
W
iesławę
Ai BRECHT-SzYMANOwsKą
(WR.-S.,WA.-Sz.)
Tytuł dotowany przez Ministra Edukacji Narodowej
© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Spółka Akcyjna, Warszawa 2001
ISBN 83-02-07524-8 1.1-4; ISBN 83-02-08101-9 t.2
http://rcin.org.pl
I
ILNICKA Z MAJKOWSKICH M arla
1 8 2 5 -1 8 9 7
Urodzona w 1825 (1827?) w Jasionnej pod Ra­
domiem (w Warszawie?); córka Edwarda Majkow­
skiego, pułkownika saperów' w Królestwie Polskim,
poległego w powstaniu listopadowym, i Julii z Gar-
czyńskich. Ukończyła pensję Plewińskiej w War­
szawie, gdzie języka polskiego uczył Stanisław
Jachowicz. W 1853 wyszła za mąż za Tomasza Unic­
kiego, radcę prawnego Banku Polskiego. Debiuto­
wała w 1854 jako tłumaczka poematu Waltera
Scotta „Pan dwóchset wysp”. Pisała komedie i obraz­
ki dramatyczne, przeważnie wierszem, m.in. wysta­
wione w 1854 „Panny Konopianki” i „Alchemik”
ogłoszony w 1858 w
Bibliotece Warszawskiej,
z którą współpracowała do 1870. Ponadto układała
wiersze liryczne, poematy opisowe, robiła prze­
kłady. Największą popularność zdobyła jej wierszo­
wana historia Polski „Ilustrowany skarbczyk polski”.
Współpracowała z wieloma czasopismami warszaw­
skimi, m.in. z
Tygodnikiem Ilustrowanym
(1859-
-61, 66),
Kółkiem D om ow ym
(1862-65),
Kłosami
(1865-88). Czynna w powstaniu styczniowym —
była archiwariuszką Rządu Narodowego, pomagała
mężowi w jego działalności powstańczej (za którą
został zesłany do Usoli za Uralem). Po upadku pow­
stania przebywała przez krótki czas w więzieniu.
Wiersz na jubileusz J.I. Kraszewskiego.
W 1865-96 była redaktorką poczytnego tygodnika
dla kobiet,
Bluszcz,
propagującego umiarkowaną
Przedr. wierszy:
Z biór p o e tó w p o l.
3 (1962).
emancypację. Oprócz utworów literackich zamiesz­
Przekłady
czała tam liczne artykuły na tematy społeczne i pe­
dagogiczne. W latach 1870-80 słynne były w Warsza­
12. W Scott: Pan dwóchset wysp. Poemat.
Bibl.
wie jej cotygodniowe „wtorki” literackie z udziałem
Warsz.
1854 t. 2-4; 1855 t. 2-3.
wybitnych pisarzy warszawskich i młodzieży literac­
13. J. M acpherson: Pieśni Ossyana.
Bibl.
kiej. Zmarła w Warszawie 26 sierpnia 1897; pocho­
Warsz.
1864 t. 2; 1865 t. 2; 1866 t. 2; 1868 t. 1.
wana na Cmentarzu Powązkowskim.
14. J.W Goethe: Powinowactwa z wyboru.
Romans. Cz. 1-2. Wwa 1866.
TWÓRCZOŚĆ
1. Kto winien. Komedia w 2 a.
Tyg. Ilustr.
1861
nr 108-109; przedr.
N ow orocznik (K alendarz)
ilustr. na rok 1866 i 1867.
Wwa 1867.
N agrodzona w 1861 n a konkursie
Bibl. Warsz.
rycin[ami] z ważniejszych wypadków dziejowych.
Wwa 1861. Wyd. nast. m.in.: wyd. nowe [3] pt. Ilus­
trowany skarbczyk polski. Opowiadania z dziejów
ojczystych wierszem i prozą, ozdobione portretami
królów polskich podług rysunków Jana Matejki
z dodatkiem geografii i chronologii do r. 1795.
Tekst prozą poprawiony przez J. Okszę przejrzał
i uzupełnił Stanisław Krzemiński. Wwa 1909.
3. Sześć śpiewów z towarzyszeniem fortepianu
S. Moniuszki. Słowa ...: Do...; Piast; Bolesław
Chrobry; Kazimierz Wielki; Jadwiga, królowa
Polski; Jan III Sobieski. Wwa 1861. Wyd. nast. Kr.
[ok. 1871],
4. Dwakroć sto tysięcy posagu. Obrazek dra­
matyczny w 1 a.
K a len d a rz Warsz. Tow. D obro­
czynności n a r. 1863.
Wwa 1862.
5. Stefan Czarniecki. Śpiew historyczny z towa­
rzyszeniem fortepianu. Wwa 1863.
6. Imieniny dobrej mamy. Obraz sceniczny w 1 od­
słonie. Wyst. Wil. 1869. Ogł.
Bluszcz
1935 nr 50-51.
7. Pan profesor.
B luszcz
1869 nr 2 -1 8 (z przer­
wami) .
8. Księżniczka Beata. Powieść.
Bluszcz
1875
nr 1-38 (z przerwami).
9. Narcyza Żmichowska.
B luszcz
1877 nr 4-16
(z przerwami).
10. Sariusze. Powieść.
B luszcz
1877 nr 1-34.
11. Półw ieku. Kr. 1879.
Koresp. znajduje się m.in. w Bibl. Jagieł, (tu:
43 listy do J.l. Kraszewskiego).
OPRACOWANIA
NK 7 (1968), 9 (1972); LR
2. Ilustrowany skarbczyk polski. Historia polska
opowiedziana wierszem przez ... Z dodaniem do
[R CHMIELOWSKI] EChm.
Wielka enc. powsz. ilutr.
30
każdego panowania prozą wiadom ości histo­
(1902). — A. KRAUSHAR: Wtorki M ł. W: Polki twórcze cza­
rycznych przez J.B.W [Wagnera] i muzyki do nie­
sów nowszych. Seria 1. Wwa 1929. — J. HULEWICZ:
których S. Moniuszki. Ozdobiony 45 drzeworytami
Sprawa wyższego wykształcenia kobiet w Polsce w w. XIX.
przedstawiającymi wizerunki królów polskich i 33
Kr. 1939. — M. HULEWICZOWA.
Pol. słow nik biogr.
10
http://rcin.org.pl
(1962-1964). — K. KAMIŃSKA: M.I. - pierwsza redaktorka
„Bluszczu”.
Studia i Mater. WSP w Zielonej Górze
1981 z. 7.
— T. MARCISZUK: M.I., podpora „Bluszczu”.
Warszawa
pozytyw istów .
Wwa 1992. — J. OLKUSZ, W OLKUSZ: „Pisać
dla dzieci, zasługa to wielka, ale i odpowiedzialność...” Szkic
o M.l.- zapomnianym krytyku literatury dla dzieci i mło­
dzieży.
Zesz. Nauk. Uniw. Opol. Filol. Pol.
1995 n r 35.
W.R.-S., W.A.-Sz.
4. Demetrius Phalereus: De elocutione liber.
Bazylea 1557 druk. J. Oporinus. Fragm. przedr.
I. Chrzanowski, S. Kot: Humanizm i reformacja
w Polsce. Lw. 1927.
Przekł. z grec. na łac.; tu rów nież praca w łasna zob.
poz. 1 i przedr. fragm. poz. 3.
5. Synerius Cyrenaeus: De regno bene admini­
strando. Wenecja 1563 druk. J.B. Somascus.
Przekł. z grec. na łac.
IŁ O W SK I S t a n i s ł a w
zm . 1589
Inna form a nazwiska: Ilovius.
6. Basilius Magnus [Bazyli Wielki]: De moribus
orationes XXIV T. 1-4. Wenecja 1564 druk.
J. Ziletus. Wyd. nast.: Frankfurt 1598; pt. Ethica sive
sermones XXIV de civili sapientia. Frankfurt 1611.
Przekł. z grec. na łac.
Syn Aleksandra herbu Prawdzie, wojewody płockie­
go, i Anny z domu Niszczyckiej. Latem 1550 zapisał
się na Akademię Krakowską. Studia kontynuował w
Bazylei od 1555 na wydziale artium pod kierunkiem
Caeliusa Curione, i w Paryżu, dokąd wyjechał
w 1556 i gdzie zetknął się z głośnym humanistą, Ro­
bertem Estienne. W 1557 był prawdopodobnie w
kraju.
W
1563 znalazł się w Padwie. Był uczniem
Francesca Robortello, brał aktywny udział w życiu
tamtejszej nacji polskiej. Następnie w Bolonii za­
kończył studia prawnicze doktoratem w 1565.
W lipcu 1566 wyjechał ponownie do Bazylei celem
prowadzenia badań historycznych. W Szwajcarii
utrzymywał bliskie kontakty z przywódcami kalwiń­
skimi (C. Curionem, Teodorem Zwingerem, Johan­
nesem Oporinem), pozostając przy katolicyzmie.
Posiadał niższe święcenia kapłańskie, które uzupeł­
nił po powrocie do kraju i 25 października 1566
został kanonikiem kapitulnym gnieźnieńskim.
W 1568 otrzymał prałaturę kanclerza poznańskiego,
w kwietniu 1569 — kanonikat w Płocku, gdzie
odtąd przebywał. Zmarł między 2 stycznia a 15
kwietnia 1589.
TWÓRCZOŚĆ
Poz. 5 i 6 miały liczne wznowienia za granicą aż
do końca XVIII w., w Polsce niewyd.
OPRACOWANIA
NK 2 (1964); LP
T. GRABOWSKI: Pierwsza polska ars historica z r. 1557.
Spr. AU
1916 n r 10. — L. WINNICZUK: Demetriusza z Fale-
ronu „De elocutione” w przekładach łacińskich F. Masło­
wskiego i S l.
Eos
1951 (wyd. 1953) z. 2. — J. CZERNIATO­
WICZ, B. NADOLSKI.
Pol. słow nik biogr.
10 (1962-1964).
— J. CZERNIATOWICZ: Z ziejów grecystyki w Polsce w okre­
sie Odrodzenia. Wr. 1965. — H. BARYCZ: Z dziejów pol­
skich w ędrów ek naukowych za granicę. Wr. 1969. —
Hist.
n a u ki pol.
6 (1974). — H. BARYCZ: Z epistolografii sze-
snastowiecznej.
Odrodzenie i Ref. w Polsce.
20 (1975). —
l. LEWANDOWSKI: Początki teoretycznych rozważań nad
historią w Polsce.
Historyka
t. 6 (1976) s. 43-45, 91-98. —
H.E. WYCZAWSKI.
Słow nik pol. teologów katol.
2 (1982).
— G. BŁACHOWICZ: Listy S.I. d o B. Amerbacha.
Odrodzenie i Ref. w Polsce
30 (1985) s. 180-182. —
J.Z. UCHAŃSKI: Polskie badania retoryczne w XVI w. Trady­
cja i innowacja.
Tamże
37 (1993) s. 69-77. — TENŻE: Recep­
cja retorów greckich w Polsce w XVI i XVII w. w nauczaniu
szkolnym.
Retoryka antyczna i je j dziedzictwo.
Wwa 1996.
LT.
1. De historica facultate libellus. Wyd. przy:
Demetrius Phalereus: De elocutione liber. Bazy-
IN E S A lb e r t
lea 1557 (zob. poz. 4).
1 6 1 9 -1 6 5 8
Przekł. pol. fragm. pt. O umiejętności dziejopi-
sarskiej ogł. J. Czerniatowicz.
700 la t m yśli pol. :
Urodzony 1 czerwca 1619 w Małopolsce, w miesz­
XVI w.
(1978).
czańskiej rodzinie kupieckiej, osiadłej w Krakowie.
Pierwsza pol. p ró b a m etodologii historii, d ok o n an a na
Jego ród wywodził się ze szlachty hiszpańskiej, ale
podstaw ie traktatu Lukiana: Jak należy pisać historię.
bliżsi przodkowie przybyli do Polski ze Szkocji za
2. De laudibus iurisprudentiae oratio. Bolonia panowania Stefana Batorego w interesach hand­
1565 druk. J. Rossius.
lowych. W 1637 wstąpił do zakonu jezuitów. Stu­
Przekł. pol. fragm. pt. Pochwała prawoznawstwa diował filozofię w Kaliszu (1640-1643), teologię
ogł. J. Czerniatowicz,
700 la t
jw.
w Krakowie (1646-1647) i Poznaniu (1647-1650).
Był profesorem retoryki w Sandomierzu
Przekłady
(1644-1646) i w Lublinie (1650-1651). Jako kaz­
nodzieja działał w Jarosławiu (1652-1654) i w Kra­
3. Dionisius Halicarnasseus: Nonnulla opuscu-
kowie (1654-1658). Pisał epigramaty i wiersze
la. Paryż 1556 druk. R.S. Lutet.
Przekł. z grec. na łac., zawiera: De praecipuis linguae Grae-
religijne. Był naśladowcą Macieja Kazimierza Sar-
cae auctoribus clogia; Responsio ad Gn. Pompei epistolam.
biewskiego. Zmarł 5 lipca 1658 w Krakowie.
http://rcin.org.pl
Zgłoś jeśli naruszono regulamin